Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Toruniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 grudnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Toruniu - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodnicząca: Sędzia Danuta Domańska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 grudnia 2025 roku w Toruniu

sprawy B. S. (3), B. S. (1), D. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w V.

przy udziale L. S. (1) reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego T. S.

o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek

na skutek odwołania B. S. (3), B. S. (1) i D. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w V.

z dnia 09 maja 2024 roku nr. (...)

I.  oddala odwołanie;

II.  nie obciąża B. S. (3), B. S. (1) i D. S. kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego.

Sędzia Danuta Domańska

Sygn. akt IV U 654/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 09 maja 2024r.nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V., powołując się na treść art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 pkt 1,2 i 7 oraz art. 101 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm.) w związku z art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.):

I.  określił wysokość zobowiązań zmarłego 30 października 2019 r. płatnika L. S. (1) na dzień otwarcia spadku na łączną kwotę 45 410,02 zł, w tym:

1)  na ubezpieczenia społeczne:

•

13 431,12 zł z tytułu nieopłaconych składek od 10/2010 r. do 11/2011, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

9 464,00 zł z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

5 362,40 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od 12/2011 r. do 07/2012 r. oraz od 11/2013 r. do 12/2023 r.

•

3 588,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustawowych na dzień zgonu,

•

26,40 zł z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia,

2)  na ubezpieczenie zdrowotne:

•

4 880,34 zł z tytułu nieopłaconych składek od 04/2010 r. do 05/2010 r. oraz
10/2010 r. do 11/2011 r., które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

3 413,00 zł z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

1.939,63 zł z tytułu nieopłaconych składek od 01/2012 r. do 07/2012 r. oraz od 11/2013 r. do 12/2023 r.

•

1.235,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustalonych na dzień zgonu,

•

17,60 zł z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia.

3)  na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:

⚫

1 208,77 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres od 04/2010 do 05/2010 oraz za okres od 10/2010 do 11/2011, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

⚫

839 zł – z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

⚫

4,76 zł – z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2012 oraz miesiąc 12/2013.

II.  orzekł, że spadkobiercy płatnika L. S. (1) tj. B. S. (2), B. S. (1), D. S. i małoletni L. S. (1) ponoszą solidarną odpowiedzialność za należności wskazane w punkcie I zobowiązania.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że L. S. (1) prowadził od 7 maja 2008 r. działalność gospodarczą z siedzibą w F. na podstawie uprawnienia numer (...) wydanego przez Wójta Gminy F. pod (...). Z tego tytułu był płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W dniu (...)r. L. S. (1) zmarł. Po dokonaniu analizy konta zmarłego stwierdzono zaległości z tytułu składek. Zaległości nie uległy przedawnieniu, część z nich została zabezpieczona hipoteką przymusową na nieruchomościach oznaczonych w Księgach Wieczystych (...) i (...).

Na podstawie Postanowienia Sądu Rejonowego w Golubiu – Dobrzyniu I Wydziału Cywilnego z 7 września 2022 r. sygn. Akt I Ns 65/21 spadek po L. S. (1) z mocy ustawy nabyły jego dzieci: L. S. (1), D. S., B. S. (1) i B. S. (2) po ¼ części każde z nich.

W dniu 26 stycznia 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...) przekazał informację, że zgodnie z danymi zawartymi w zgłoszeniach o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych (SD-Z2) złożonych przez spadkobierców, w skład masy spadkowej wchodzą:



½ części nieruchomości gruntowej o powierzchni 505 m2, KW nr (...) – stanowiąca drogę położoną w F., (...) – (...) F.;



nieruchomość o powierzchni gruntu (...) m2, KW nr (...) zabudowana budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 115,6 m2 położona w (...), (...) – (...) F..

Wartość nieruchomości spadkobiercy określili na kwotę 309 000,00 zł.

Zgodnie ze spisem inwentarza (...) sporządzonym 11 grudnia 2023 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Golubiu – Dobrzyniu stan czynny spadku po L. S. (1) zmarłym (...)r. stanowi kwotę
241 000 zł.

Do dnia wydania decyzji nie było działu spadku po zmarłym, zatem spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w całości.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. S. (2), B. S. (1)
i D. S., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli
o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie I – co do kwoty 12 173,79 zł i umorzenie postępowania w tym zakresie. Ponadto, domagali się zasądzenia od organu rentowego kosztów procesu według przedłożonego spisu kosztów, a w razie jego nieprzedstawienia według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1.  naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 24 ust. 4 w zw. z art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13.04.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu ustawy z dnia 16.09.2011r. ( Dz. U. Nr. 232, poz. 1378), która weszła w życie 1.01.2012r. – dalej jako s.u.s.) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na określeniu wysokości zobowiązania zmarłego L. S. (1) na dzień otwarcia spadku z uwzględnieniem należności przedawnionych, które nie zostały zabezpieczone hipoteką ani zastawem;

2.  naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 29.08. 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. 2023 poz. 2383 – dalej jako o.p.) w zw. z art. 31 i art. 32 u. s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania płatnika, które wygasły, a wiec w zakresie przekraczającym odpowiedzialność zmarłego płatnika;

3.  błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wysokość zobowiązania zmarłego L. S. (1) na dzień otwarcia spadku wynosiła 45.410,02 zł., podczas gdy część ww. należności – w wysokości 12.173,79 zł. uległa przedawnieniu i w konsekwencji orzeczenie wobec spadkobierców płatnika L. S. (1) odpowiedzialności za wymienione w punkcie I decyzji zobowiązania w zawyżonej, nieprawidłowo ustalonej wysokości, uwzględniając należności przedawnione, które nie zostały zabezpieczone hipoteką ani zastawem.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczeni wskazali, że płatnik L. S. (1) zmarł
(...) r. Spadek po zmarłym z dobrodziejstwem inwentarza nabyły jego dzieci, tj. B. S. (2), B. S. (1), D. S. i małoletni L. S. (1), po ¼ części.

Zaskarżoną decyzją organ rentowy w pkt I określił wysokość zobowiązań zmarłego
(...) r. L. S. (1) na dzień otwarcia spadku na łączną kwotę 45.410,02 zł. W pkt II decyzji orzekł że spadkobiercy zmarłego płatnika, tj. B. S. (2), B. S. (1), D. S. i małoletni L. S. (1) ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania wymienione w pkt I decyzji.

Na zobowiązania zmarłego płatnika składy się należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Organ w pkt I decyzji wskazał w odniesieniu do niektórych kwot pieniężnych, że są to nieopłacone składki bądź odsetki za zwłokę, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie w postaci hipoteki przymusowej na nieruchomościach płatnika. Jednak taka adnotacja znajduje się jedynie w odniesieniu do nieopłaconych składek i odsetek wskazanych w pkt I 1), 2) i 3) jedynie co do kwoty
w łącznej wysokości 33.236,23 zł. I tak, przykładowo odróżnione zostały zobowiązania zmarłego płatnika na ubezpieczenia społeczne opisane w pkt I 1) z tytułu nieopłaconych składek za okres od 10/2010 do 11/2011, gdzie wprost wskazano w decyzji, że nie uległy one przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową, od zobowiązań opisanych w pkt I 1) z tytułu niepłaconych składek za okres od 12/2011 do 07/2012 oraz od 11/2013 do 12/2013, gdzie takiej adnotacji nie zawarto, ani nie wynika to z treści ksiąg wieczystych nieruchomości należących wówczas do płatnika, tj. (...)
i KW nr (...). Brak takiego stwierdzenia - o zabezpieczeniu hipoteką przymusową ma miejsce również w odniesieniu do składek na ubezpieczenie zdrowotne opisanych w pkt I 2), za okres od 01/2012 do 07/2012 oraz 11/2013 do 12/2013 oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiąc 07/2012 oraz miesiąc 12/2013. Brak zabezpieczenia hipoteką przymusową dotyczy również odsetek od ww. nieopłaconych składek ustalonych przez organ na dzień zgonu.

Jak wynika z treści przepisu art. 24 ust. 4 u. s. u. s. „należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat , licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,
z zastrzeżeniem ust. 5-6” (tego artykułu). Wyże opisane nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne stały się wymagalne odpowiednio od: 01/2012, 02/2012/, 03/2012, 04/2012, 05/2012, 06/2012, 07/2012 i 08/2012 oraz od 12/2013 i 01/2014. Nieopłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne stały się wymagalne odpowiednio od: 02/2012/, 03/2012, 04/2012, 05/2012, 06/2012, 07/2012 i 08/2012 oraz od 12/2013 i 01/2014, a nieopłacone składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stały się wymagalne, za miesiąc 07/2012 od 08/2012 i za miesiąc 12/2013 od 01/2014. Mając zatem na uwadze treść powołanego przepisu art. 24 ust 4 u. s . u. s. 5- letni termin przedawnienia
ww. należności z tytułu składem upłynął w 2017, 2018 i 2019 r., a co za tym idzie, zobowiązania zmarłego płatnika w tym zakresie uległy przedawnieniu i w konsekwencji również spadkobiercy zmarłego płatnika nie mogli zostać obciążeni obowiązkiem zapłaty
w tym zakresie, bowiem zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 o. p. w zw. z art. 31 i art. 32 u. s. u. s. „spadkobiercy podatnika (tu płatnika), z zastrzeżeniem § la, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy”. Organ nałożył jednak na spadkobierców zobowiązanie również w co do należności, które wygasły.

Jak wskazuje się w doktrynie użyte w tym przepisie sformułowanie „należności” dotyczy nie tylko samych składek, ale wszystkich należności z tytułu składek, tj. także odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, czy opłaty dodatkowej.

Organ nie udowodnił, że doszło do przerwania bądź zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które skutkowałoby istnieniem nadal przedmiotowego zobowiązania. Wobec tego decyzja w zaskarżonej części winna być uchylona. spadkobiercy mogą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania płatnika jedynie w takim zakresie, w jakim tę odpowiedzialność ponosiłby sam zmarły płatnik. Jednak w niniejszej sprawie, jeszcze przed śmiercią płatnika, doszłoby do przedawnienia należności w konsekwencji wygaśnięcia zobowiązania w zaskarżonej części. W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazuje, że zaległości nie uległy przedawnieniu, część z nich została zabezpieczona hipoteką. Nie wiadomo dlaczego pozostała część, która nie została zabezpieczona hipoteką, miałaby być nieprzedawniona.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołujących kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, ponawiając argumentację faktyczną i prawną wskazaną w zaskarżonej decyzji. ZUS odniósł się też do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek, wskazując, że upływ terminu przedawnienia nie zawsze jest równoznaczny z wygaśnięciem zobowiązania. Organ rentowy przedstawił zestawienie zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek za poszczególne miesiące – zgodnie z art. 24 ust. 5b oraz ust. 5f i art. 24 ust. 6 ustawy systemowej, oraz podał, że zawieszenie biegu przedawnienia w przypadku płatnika składek L. S. (1) nastąpiło do 30 października 2019r. do 20 października 2021r. w stosunku do zaległości od 12/2011 do 7/2012 oraz od 11/2013 do 12/2013. Mając to na uwadze zaległości płatnika wskazane w zaskarżonej decyzji od 12/2011r. do 7/2012r. oraz od 11/2013 do 12/2013r. nie uległy przedawnieniu.

W piśmie z dnia 16 września 2024 r. przedstawiciel ustawowy małoletniego L. S. (2) wskazała, że podziela stanowisko obwołujących w całości.

/ vide: - pismo – k. 59 akt/.

Organ rentowy w ostatecznym stanowisku ( pismo z dnia 03.12.2025r.) wskazał, że ZUS wyjaśnił w toku postępowania, jakie czynności wpłynęły na zawieszenie biegu przedawnienia oraz że zostały przedstawione dokumenty potwierdzające te okoliczności. W przypadku zmarłego L. S. (1) zaistniały zdarzenia, które zawiesiły bieg przedawnienia: było prowadzone postępowanie egzekucyjne, postępowanie w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, oraz śmierć płatnika. ZUS określił wysokość zobowiązań z tytułu składek zmarłego płatnika na dzień otwarcia spadku w sposób prawidłowy, z uwzględnieniem okresów zadłużenia, odsetek, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, dokonanego z uwzględnieniem wpłat własnych płatnika, wpłat egzekucyjnych i okresów przedawnienia należności. Z uwagi na fakt, ze spadkobiercy nie dokonali działu spadku po zmarłym, organ rentowy w sposób prawidłowy ustalił, iż ponoszą oni odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego w całości.

/vide: - pismo ZUS – k. 130, 130v. akt/.

W piśmie z dnia 10.12.2025r. ( ostatecznie stanowisko) ubezpieczeni: B. S. (2), D. S. i B. S. (1) wskazali, że w zakresie składek za okres od 11/2013r.d o 12/2013r. ( na FUS, FUZ, Fundusz Pracy), oraz z tytułu składek na Fundusz pracy za miesiąc 7/2012 budzi wątpliwości przyjęty przez organ okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia. W dokumentach przedstawionych przez ZUS nie ma dowodów na zawieszenie biegu terminu przedawnienia poza zawieszeniem wynikającym z doręczenia płatnikowi upomnień.

/ vide: - pismo ubezpieczonych – k. 136 – 137 akt/.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

Płatnik składek L. S. (1) od 07 maja 2008 r. prowadził działalność gospodarczą z siedzibą w F. na podstawie uprawnienia nr 452 wydanego przez Wójta Gminy F. i z tego tytułu był płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

L. S. (1) posiadał czworo dzieci – B. S. (1), D. S., B. S. (3) i L. S. (1).

Dowód: - dane z CEIDG – na stronie internetowej www.ceidg.gov.pl.

- okoliczności bezsporne.

L. S. (1) był właścicielem:

1)  udziału ½ w nieruchomości położonej w F. o pow. 0,0505 ha, dla której
w Sąd Rejonowy w Golubiu – Dobrzyniu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...); w dziale IV tej KW wpisano:

a)  hipotekę przymusową w kwocie 363,21 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na FP i FGŚP za okres od marca 2010 r. do stycznia 2011 r. (decyzja z dnia 9 marca 2011 r., znak (...));

b)  hipotekę przymusową w kwocie 6 782,42 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2011 r. do 07/2011 r. (składki: 6 574,42 zł + odsetki 208 zł; tytuł wykonawczy (...) z 6 września 2011 r.);

c)  hipotekę przymusową w kwocie 485,09 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na FP i FGŚP za okres od 08/2011 r. do 03/2012 r. (składki 473,09 zł + odsetki 12 zł; decyzja z dnia 28 maja 2012 r., znak (...));

2)  nieruchomości położonej w F. o pow. 0,4371 ha, dla której
w Sąd Rejonowy w Golubiu – Dobrzyniu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...); w dziale IV tej KW wpisano m. in.:

a)  hipotekę przymusową w kwocie 3 959,12 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2010 r. do stycznia 2011 r. (składki 3 84712 zł
+ odsetki 112 zł; decyzja (...));

b)  hipotekę przymusową w kwocie 1 403,22 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2009 r. do stycznia 2011 r. (składki: 1 370,22 zł + odsetki: 33 zł; decyzja (...));

c)  hipotekę przymusową w kwocie 2 394,43 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/2011 r. do 07/2011 r. (składki 2 321,43 zł + odsetki 73 zł; decyzja z dnia 6 września 2011 r., znak (...));

d)  hipotekę przymusową w kwocie 579,08 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na FP i FGŚP za okres od 02/2011 r. do 07/2011 r. (decyzja z dnia 6 września 2011 r., znak (...));

e)  hipotekę przymusową w kwocie 5 715,91 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 08/2011 r. do 03/2012 r. (składki: 5 371,91 zł + odsetki 344 zł; tytuł wykonawczy (...) z 28 maja 2012 r.);

f)  hipotekę przymusową w kwocie 2 329,88 zł na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w V. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2011 r. do 03/2012 r. (składki 2 195,88 zł + odsetki 134 zł; decyzja z dnia 28 maja 2012 r., znak (...));

Dowód: - wydruki KW – k. 32 – 42 akt sądowych.

L. S. (1) posiadał zaległości w opłacaniu składek na rzecz ZUS. W dniu (...) r. L. S. (1) zmarł.

/okoliczności bezsporne/.

Organ rentowy w zaskarżonej decyzji wskazał, że na dzień zgonu L. S. (1) posiadał zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 45 410,02 zł, w tym:

1). na ubezpieczenia społeczne:

•

13 431,12 zł z tytułu nieopłaconych składek od 10/2010 r. do 11/2011, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

9 464,00 zł z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

5 362,40 zł z tytułu nieopłaconych składek za okres od 12/2011 r. do 07/2012 r. oraz od 11/2013 r. do 12/2023 r.

•

3 588,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustawowych na dzień zgonu,

•

26,40 zł z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia,

2)  na ubezpieczenie zdrowotne:

•

4 880,34 zł z tytułu nieopłaconych składek od 04/2010 r. do 05/2010 r. oraz
10/2010 r. do 11/2011 r., które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

3 413,00 zł z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

•

1.939,63 zł z tytułu nieopłaconych składek od 01/2012 r. do 07/2012 r. oraz od 11/2013 r. do 12/2023 r.

•

1.235,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustalonych na dzień zgonu,

•

17,60 zł z tytułu nieopłaconych kosztów upomnienia.

3)  na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:

⚫

1 208,77 zł - z tytułu nieopłaconych składek za okres od 04/2010 do 05/2010 oraz za okres od 10/2010 do 11/2011, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

⚫

839 zł – z tytułu odsetek, które nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką przymusową,

⚫

4,76 zł – z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2012 oraz miesiąc 12/2013.

Dowód: - decyzja ZUS z dnia 09.05.2024r. – k. 63-65 plik I akt ZUS.

Bieg terminu przedawnienia należności składkowych obciążających płatnika L. S. (1) był zawieszony w sposób następujący:

1)  za miesiąc 12/2011 ( FUS):

a)  postępowanie egzekucyjne - od 01.03.2012r. ( data doręczenia upomnienia) do 03.12.2019r. ( data zakończenia postępowania egzekucyjnego dla (...) – postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r.);

b)  wydanie decyzji określającej wysokość zadłużenia

- od 31.05.2012r. ( doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 03.07.2012r. ( uprawomocnienie decyzji);

c)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Okresy wskazane w pkt. 1 a i b pokrywają się. Przedawnienie biegło przez 2 lata, 8 miesięcy i 9 dni do wydania zaskarżonej decyzji. Należność nie przedawniona.

Dowód: - wezwanie do uregulowania należności za 12/2011 i potwierdzenie odbioru upomnienia – k. 69 plik I akt ZUS, oryginały dokumentów – k. 2-3 plik II akt ZUS,

- postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r. – k. 28 plik II akt ZUS.

- decyzja ZUS z dnia 28.05.2012r. oraz potwierdzenie odbioru decyzji – k. 32 plik II akt ZUS.

2)  za 01/2012 i 02/2012 ( FUS i FUZ):

a)  wydanie decyzji określającej wysokość zadłużenia

- od 31.05.2012r. ( doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 03.07.2012r. ( uprawomocnienie decyzji);

b)  prowadzone postępowanie egzekucyjne – od 23.04.2012r. ( data doręczenia tytułów wykonawczych płatnikowi) do 03.12.2019r. ( data zakończenia postępowania egzekucyjnego dla (...), (...), (...), (...) – postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r.);

c)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Okresy wskazane w pkt. 2 a i b pokrywają się. Przedawnienie biegło przez 2 lata, 7 miesięcy i 9 dni do wydania zaskarżonej decyzji. Należność nie przedawniona.

Dowód: - decyzja ZUS z dnia 28.05.2012r. oraz potwierdzenie odbioru decyzji – k. 32 plik II akt ZUS,

- wezwania do uregulowania należności, potwierdzenia odbioru upomnień – k. 70 – 71v. plik I akt ZUS,

-postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r. – k. 28 plik II akt ZUS.

3)  za 03/2012 i 04/2012 ( FUS i FUZ)

a)  wydanie decyzji określającej wysokość zadłużenia – od 31.05.2012r. ( ( doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 03.07.2012r. ( uprawomocnienie decyzji);

b)  prowadzone postępowanie egzekucyjne – od 08.06.2012r. ( doręczenie upomnienia) do 03.12.2019r. ( data zakończenia postępowania egzekucyjnego dla (...) i (...) - postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r.);

c)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Przedawnienie biegło 2 lata, 6 miesięcy i 9 dni. Należność nieprzedawniona.

Dowód: - decyzja ZUS z dnia 28.05.2012r. oraz potwierdzenie odbioru decyzji – k. 32 plik II akt ZUS,

-postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r. – k. 28 plik II akt ZUS.

4)  za okres od 05/2012r. do 07/2012r. ( FUS i FUZ):

a)  prowadzone postępowanie egzekucyjne – od 01.10.2012r. ( data doręczenia upomnienia) do 03.12.2019r. ( data zakończenia postępowania egzekucyjnego (...) i (...) - postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r.);

b)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Przedawnienie biegło 2 lata, 8 miesięcy i 9 dni. Należność nieprzedawniona.

Dowód: wezwanie do uregulowania należności – k. 73 plik I akt ZUS,

- potwierdzenie odbioru wezwania – k. 74 plik I akt ZUS,

-postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z 03.12.2019r. – k. 28 plik II akt ZUS.

5)  za 07/2012 ( Fundusz Pracy):

a)  prowadzone postępowanie egzekucyjne – od 01.10.2012r. ( data doręczenia upomnienia) do 18.09.2017r. ( data ostatniej wpłaty wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym przekazanej przez Urząd Skarbowy, tj. dzień zakończenia postępowania egzekucyjnego),

b)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Przedawnienie biegło 4 lata, 9 miesięcy i 10 dni. Należność nieprzedawniona.

Dowód: - wezwanie do uregulowania należności – k. 73 v. plik I akt ZUS,

- potwierdzenie odbioru wezwania – k. 74 plik I akt ZUS,

- postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 03.12.2019r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego – k. 79 plik I akt ZUS.

6)  od 11/2013r. do 12/2013r. ( FUS, FUZ, Fundusz Pracy):

a)  prowadzone postępowanie egzekucyjne – od 06.06.2017r. ( data doręczenia upomnienia) do 06.02.2024r. ( postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w V. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dla (...), (...), (...),

b)  zgon L. S. (1) ( od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.).

Przedawnienie biegło 3 lata, 8 miesięcy i 7 dni. Należność nieprzedawniona.

Dowód: - wezwanie do uregulowania należności - k. 75, 75v. plik I akt ZUS,

- potwierdzenie odbioru wezwania – k. 76 plik I akt ZUS,

- postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w V. z dnia 06.02.2024r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego – k. 30 akt plik II akt ZUS.

Zgodnie z Postanowieniem Sądu Rejonowego w Golubiu - Dobrzyniu I Wydziału Cywilnego z dnia 07 września 2022 r., sygn. akt I Ns 65/11 spadek po L. S. (1) zmarłym 30 października 2019 r. nabyli: B. S. (2), B. S. (1), D. S. oraz małoletni L. S. (1) z mocy ustawy po 1/4 części każde z nich.

Dowód: - odpis postanowienia z 07.09.2022 r. – k. 8 plik I akt ZUS.

Nie było działu spadku po zmarłym L. S. (1).

/ okoliczność bezsporna, przyznana przez pełnomocnika odwołujących na rozprawie w dniu 17 września 2025r. – protokół elektroniczny rozprawy od 00:02: 26 do 00:04:06/

W piśmie z 26 stycznia 2024 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w (...) poinformował, że w złożonych przez D. S., B. S. (3) i B. S. (1) zgłoszeniach o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2, jako masę spadkową wskazano udział wynoszący 1/2 części nieruchomości gruntowej o pow. 505 m ^{( 2)}, KW nr (...) stanowiąca drogę położoną w F. oraz nieruchomość o powierzchni gruntu (...) ^(...) objętej księgą wieczystej nr (...) zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 115,6 m ^{( 2)}, położoną
w F.. Wartość nieruchomości spadkobiercy określili na kwotę 309.000,00 zł.

Zgodnie ze spisem inwentarza (...) z 11 grudnia 2023 r. stan czynny spadku po L. S. (1) stanowi kwotę 241.000,00 zł.

Dowód: - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z dnia 26.01.2024 r. – k. 11 plik I akt ZUS,

- okoliczności bezsporne.

W dniu 21 grudnia 2023 r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

Dowód: - decyzja ZUS z dnia 09.05.2024r. - k. 63 - 65 plik I akt ZUS.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powyższy stan faktyczny został przez Sąd ustalony na podstawie okoliczności bezspornych, oraz dowodów z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania w aktach sprawy oraz w teczkach: plik I i plik II akt ZUS.

Sąd uznał dokumenty zgromadzone w sprawie za wiarygodne, nie były one też kwestionowane przez strony.

Na wstępie wskazać trzeba, iż na początku postępowania sądowego stan faktyczny sprawy nie był przedmiotem sporu miedzy stronami, a prawdziwość złożonych dokumentów w sprawie nie była kwestionowana przez odwołujących. W toku postępowania pełnomocnik odwołujących podniósł zarzut, iż organ rentowy nie przedłożył dokumentów, na które powołuje się, podnosząc zawieszenie biegu przedawnienia z powodu prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Na zobowiązanie Sądu pełnomocnik ZUS przedłożyła dodatkowe dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko L. S. (1) ( plik II ZUS), które to dokumenty również stały się podstawą do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd wskazuje też, że nie ma racji pełnomocnik odwołujących w ostatnim piśmie procesowym twierdząc, iż w przedstawionych dokumentach przez ZUS nie ma dowodów na zawieszenie biegu terminu przedawnienia poza zawieszeniem wynikającym z doręczenia płatnikowi upomnień. Zdaniem Sądu organ rentowy przedstawił pełne dokumenty, zostały one zacytowane w części uzasadnienia ustalającej stan faktyczny sprawy.

Poza sporem pozostawało więc to, że:

po pierwsze – L. S. (1) zmarł w dniu 30 października 2019 r.,

po drugie – na datę jego śmierci obciążały go zaległości składkowe i odsetkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą na łączną kwotę 45 410,02 zł,

po trzecie – spadek po zmarłym L. S. (1) nabyli z mocy ustawy B. S. (2), B. S. (1), D. S. i małoletni L. S. (1) (każde z nich w wysokości ¼ udziału),

po piąte – aktualnie nie toczy się postępowanie w przedmiocie działu spadku
po L. S. (1). Nie została także zawarta umowa o dział spadku.

Na tle tak ustalonego stanu faktycznego, odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu. Przedmiotem zaskarżonej decyzji było określenie wysokości zobowiązania zmarłego L. S. (1) z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności ubezpieczonych za to zobowiązanie.

Zgodnie z treścią art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej jako „ustawa systemowa”) do należności z tytułu składek, a także do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców stosuje się odpowiednio: art. 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, art. 101 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383; dalej jako „ordynacja podatkowa”).

W myśl art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem
§ 1a, 2 i 2a, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa
i obowiązki spadkodawcy. Na mocy odesłania zawartego w art. 97 § 4 Ordynacji podatkowej przepisy o następstwie prawnym stosuje się również do praw i obowiązków wynikających
z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego. Stosownie do art. 98 § 1 Ordynacji podatkowej do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz
o odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie zaś z art. 98 § 2 pkt 1, 2, 5 i 7 Ordynacji podatkowej, przepis § 1 stosuje się również do odpowiedzialności spadkobierców za: zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych spadkodawcy, opłatę prolongacyjną oraz koszty upomnienia i koszty postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spadkodawcy powstałe do dnia otwarcia spadku.

Z cytowanych przepisów wynika, że ustawodawca w zakresie odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy w pełni respektuje zasady odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe określone w przepisach prawa cywilnego.

Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi zatem odpowiedzialność tylko ze spadku (rzeczowo). Od chwili przyjęcia spadku ponosi zaś odpowiedzialność za długi spadkowe z całego swojego majątku. Jest to tzw. odpowiedzialność osobista (art. 1030 k.c.).

Na podstawie art. 1034 § 1 zd. 1 k.c. do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe. W tym zakresie będą więc miały zastosowanie przepisy art. 366 i następne k.c., zgodnie z którymi wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia od wszystkich spadkobierców łącznie, kilku z nich lub każdego
z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników solidarnych zwalnia pozostałych. Od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe do wielkości udziałów (art. 1034 § 2 k.c.). Przeprowadzenie działu spadku skutkuje ustaniem solidarnej odpowiedzialności współspadkobierców za długi spadkowe, gdyż każdy
z nich ponosi odpowiedzialność w stosunku do wielkości swojego udziału w spadku. Odpowiedzialność ta jest więc proporcjonalna do wielkości udziału danego spadkobiercy. Za datę działu należy uznać datę zawarcia umowy o dział spadku lub datę uprawomocnienia się postanowienia sądu w przedmiocie działu.

Spadkobierca, który złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1012 k.c.) lub jest osobą, której brak oświadczenia w ustalonym terminie jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 k.c.), ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 zd. 1 k.c.). Istota przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza polega na tym, że zakres odpowiedzialności takiego spadkobiercy za długi spadkowe wyznacza wartość stanu czynnego spadku, niezależnie od tego, czy kwota długów jest wyższa, czy też niższa niż stan czynny spadku. Spadkobierca odpowiada wszelkimi składnikami swego majątku (a więc także tymi, które nie wchodzą w skład spadku), lecz
z ograniczeniem do wartości stanu czynnego spadku. W przypadku, gdy długi spadkowe są wyższe od aktywów spadku, wówczas odpowiedzialność spadkobiercy przyjmującego spadek z dobrodziejstwem inwentarza jest wyłączona ponad kwotę aktywów.

Nie budzi zatem wątpliwości pogląd, że do chwili działu spadku, wszyscy spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe, w tym za nieuregulowane przez spadkodawcę zobowiązania składkowe, z tym jednak zastrzeżeniem, że odpowiadają oni jedynie do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku
(por. wyrok NSA z 24 maja 2006 r., II FSK 813/05, Lex nr 282589).

Przenosząc powyższe przepisy na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja ZUS Oddział w V. została wydane zgodnie z prawem, tj. na podstawie cytowanych wyżej przepisów. Nie ulega wątpliwości Sądu, że zmarły L. S. (1) był dłużnikiem z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okresy i w kwotach wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta wynikała ze zgromadzonego materiału dowodowego, zwłaszcza dokumentacji organu rentowego. Bezspornym jest również to, że ubezpieczeni nabyli na podstawie ustawy spadek po zmarłym, w skład którego wchodził wspomniany dług spadkowy z tytułu zaległych składek. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest przy tym, czy ubezpieczeni byli świadomi istnienia długo zmarłego wobec organu rentowego. Spadkobiercy L. S. (1) nie przeprowadzili działu spadku, w związku z czym odpowiadają oni solidarnie za długi spadkowe.

Zaskarżona decyzja, wydana przez organ rentowy, określając odpowiedzialność spadkobierców L. S. (1) za zaległe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, uwzględnia wszystkie powyższe reguły odpowiedzialności za długi spadkowe.

W tym miejscu odnieść się należy do zasygnalizowanej w odwołaniu kwestii przedawnienia. Odwołujący się nie kwestionowali, że przedawnieniu nie uległy kwoty pieniężne wynikające z nieopłaconych składek bądź odsetek za zwłokę, które zostały zabezpieczone poprzez ustanowienie hipotek przymusowych na nieruchomościach zmarłego płatnika. Podnieśli jednak, że takie zabezpieczenie dotyczy jedynie nieopłaconych składek
i odsetek wskazanych w pkt I 1), 2) i 3) zaskarżonej decyzji co do kwoty
33.236,23 zł. W pozostałym zakresie – zdaniem odwołujących - doszło do przedawnienia, tj. co do należności:

1)  na ubezpieczenia społeczne:

⚫

5 362,40 zł z tytułu nieopłaconych składek od 12/2011 r. do 07/2012 r. oraz od

11/2013 r. do 12/2023 r.

⚫

3 588,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustawowych na dzień zgonu,

2)  na ubezpieczenie zdrowotne:

⚫

1.939,63 zł z tytułu nieopłaconych składek od 01/2012 r. do 07/2012 r. oraz od 11/2013 r. do 12/2023 r.

⚫

1.235,00 zł z tytułu odsetek od nieopłaconych składek ustawowych na dzień zgonu.

3)  Na Fundusz pracy i fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

⚫

4,76 zł. z tytułu nieopłaconych składek za miesiąc 07/2012r. oraz za miesiąc 12/2013r.

Z dniem 1 stycznia 2012 r., na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 ustawy systemowej i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. 2025.350) – należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W tym miejscu wskazać trzeba, że upływ terminu przedawnienia nie zawsze jest równoznaczny z wygaśnięciem zobowiązania. Ustawodawca przewidział bowiem w art. 24 ustawy systemowej szereg sytuacji, których zaistnienie wpływa na bieg terminu przedawnienia.

Zgodnie z treścią art. 24 ustępu 5b wymienionej regulacji bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 5f ww. ustawy systemowej bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia,
w którym decyzja stała się prawomocna.

Z treści art. 24 ustępu 6 ustawy systemowej wynika natomiast, że bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy systemowej – nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż należności objęte zaskarżoną decyzją – wbrew stanowisku ubezpieczonych – nie uległy przedawnieniu. Kilkakrotnie bowiem doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, co wydłużyło okres przedawnienia. Okolicznościami, które zawiesiły bieg przedawnienia, były: prowadzone postępowanie egzekucyjne, postępowanie w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek oraz śmierć płatnika. Zostało to przedstawione w części ustalającej stan faktyczny uzasadnienia.

W praktyce oznacza to, że ustawodawca przyjął konstrukcję zawieszenia biegu terminu przedawnienia w sytuacji, w której Zakład podejmuje czynności zmierzające do ustalenia istnienia obowiązku ubezpieczeniowego lub jego zakresu. Powyższa regulacja chroni interesy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zapobiegając sytuacjom, w których wskutek wydłużonego lub skomplikowanego postępowania administracyjnego mogłoby dojść do przedawnienia należności składkowych przed ich ostatecznym ustaleniem. Zawieszenie to następuje z mocy samego prawa, bez potrzeby podejmowania odrębnej czynności procesowej czy wydania postanowienia – kluczowe znaczenie ma obiektywny fakt wszczęcia przez organ rentowy postępowania, a jego zakończenie wyznacza chwila uprawomocnienia się decyzji wydanej w jego toku.

Równolegle należy wskazać, że w treści art. 24 ust. 6 ustawy systemowej ustawodawca przewidział inną, niezależną podstawę zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a mianowicie sytuację śmierci płatnika składek. Zgodnie z tym przepisem, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia,
w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy. Uzasadnieniem tej regulacji jest ochrona interesu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sytuacji, w której w wyniku śmierci płatnika nie jest możliwe skuteczne dochodzenie należności aż do momentu określenia podmiotu odpowiedzialnego za ewentualne zobowiązania spadkodawcy. Postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym L. S. (1) uprawomocniło się dnia 15 września 2022 roku. Z uwagi na powyższe bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia śmierci płatnika na okres dwóch lat, tj. od 30.10.2019r. do 30.10.2021r.

Należy jednak podkreślić, że są to dwie całkowicie odrębne, niezależne od siebie podstawy zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które funkcjonują równolegle
w systemie prawnym i nie wpływają na siebie wzajemnie w sposób ograniczający ich skuteczność. Nie można zatem podzielić poglądu prezentowanego przez odwołujących, jakoby śmierć płatnika składek w toku postępowania administracyjnego (czy egzekucyjnego) ograniczała w czasie zawieszenie terminu przedawnienia wynikające z art. 24 ust. 5f ustawy systemowej.

Odwołujący zdają się mylnie utożsamiać maksymalny dwuletni okres zawieszenia przewidziany w art. 24 ust. 6 ustawy z granicą czasową zawieszenia wynikającego
z art. 24 ust. 5f. Tymczasem należy stanowczo podkreślić, że zawieszenie biegu przedawnienia przewidziane w art. 24 ust. 5f trwa nieprzerwanie od dnia wszczęcia postępowania przez Zakład aż do dnia, w którym decyzja kończąca to postępowanie stanie się prawomocna – bez względu na to, czy w międzyczasie nastąpiła śmierć płatnika składek.
Z kolei dwuletni limit zawieszenia wprowadzony przez art. 24 ust. 6 ustawy systemowej dotyczy wyłącznie okresu, w którym z uwagi na konieczność ustalenia kręgu spadkobierców (następców prawnych płatnika) nie jest możliwe podjęcie skutecznych działań przez Zakład – i nie może być przenoszony ani stosowany per analogiam do innych przypadków zawieszenia przewidzianych w ustawie.

Tym samym nie znajduje podstaw prawnych stanowisko, zgodnie z którym śmierć płatnika miałaby ograniczać w czasie zawieszenie wynikające z faktu toczącego się postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym czy wysokości podstawy wymiaru składek. Gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie takiego ograniczenia, znalazłoby to wyraźny wyraz w treści przepisu – tymczasem zarówno art. 24 ust. 5f, jak i art. 24 ust. 6 zawierają odmienne przesłanki, inny początek i koniec okresu zawieszenia, a także inne cele normatywne.

Podsumowując, zawieszenie biegu terminu przedawnienia wynikające z art. 24 ust. 5f ustawy systemowej dotyczące składek za okres od 11/2013 do 12/2013 (FUS, FUZ, Fundusz Pracy), które trwało od 6 czerwca 2017 r. miało charakter niezależny i trwało do dnia uprawomocnienia się decyzji kończącej postępowanie (tj. postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w V. z dnia 6 lutego 2024 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego dla (...), (...), (...)), bez względu na inne zdarzenia, takie jak śmierć płatnika składek. Śmierć ta – o ile nastąpiła – może skutkować jedynie równoległym zawieszeniem na podstawie art. 24 ust. 6, z zastrzeżeniem ograniczenia czasowego do dwóch lat, lecz nie wpływa na długość i skuteczność zawieszenia przewidzianego w art. 24 ust. 5f.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy, na podstawie cytowanych wyżej przepisów prawa materialnego, oraz w oparciu o przepis art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia (punkt I sentencji wyroku).

Orzekając w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego w punkcie II wyroku Sąd miał na uwadze treść art. 102 k.p.c. Zgodnie z przywołanym przepisem, w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przygrywającej proces tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten zawiera zwrot niedookreślony „wypadki szczególnie uzasadnione”, a wypełnienie treścią dyspozycji tego przepisu, mianowicie ustalenie, co należy uznać za ów wypadek szczególnie uzasadniony, zostało pozostawione sądowi orzekającemu w danej sprawie.

Zdaniem Sądu, zastosowanie art. 102 k.p.c. powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących
o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Powyższe stanowisko zostało zaprezentowane m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 II CZ 223/73 (LEX nr 7379).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że w analizowanej sprawie mamy do czynienia z szczególnie uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu
art. 102 k.p.c., albowiem ubezpieczeni działali w procesie w przeświadczeniu o słuszności swych żądań. Co przy tym istotne, sporne zadłużenie nie wynikało z niewywiązywania się
z obowiązków opłacania składek przez ubezpieczonych, lecz przez spadkodawcę L. S. (1). Sąd miał również na uwadze charakter ubezpieczeniowy sprawy oraz fakt, że niniejsza prawa miała skomplikowany charakter. Należy tu wskazać, iż organ rentowy w zaskarżonej decyzji ograniczył się do podania wysokości zobowiązań zmarłego płatnika składek ogólnie i w rozbiciu na poszczególne tytuły, oraz określił solidarną odpowiedzialność za zobowiązania składkowe. W uzasadnieniu decyzji nie zostały przedstawione adresatom decyzji okoliczności powodujące zawieszenie biegu przedawnienia, ani podstawy prawne zawieszenia. Organ rentowy uczynił to dopiero w toku niniejszego postępowania.

Decyzja określała składki nie zabezpieczone hipoteką przymusową za okres od grudnia 2011r. Ta okoliczność, oraz brak dokładnego wskazania okoliczności związanych z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w decyzji mogły powodować uzasadnione wątpliwości u odwołujących, czy składki wskazane w decyzji nie są przedawnione.

W tym stanie rzeczy – kierując się zasadą słuszności wynikającą z art. 102 k.p.c. – sąd postanowił nie obciążać odwołujących kosztami zastępstwa procesowego, o czym orzekł
w punkcie II sentencji wyroku.

Sędzia Danuta Domańska