Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Toruniu

UZASADNIENIE

Powód Z. K. wniósł pozew przeciwko A. S. o ochronę dóbr osobistych, domagając się:

1)  zakazanie pozwanej używania nazwy zespołu (...),

2)  nakazanie pozwanej opublikowania oświadczenia w formacie 15x15 cm jednolitą czcionką Times New Roman w rozmiarze 28 pt. w dzienniku Rzeczpospolita oraz portalach internetowych interia.pl, tvn.pl i tvp.info.pl o treści: A. S. oświadcza, że naruszyła dobra osobiste członka zespołu (...) poprzez nieuprawnione posługiwanie się nazwą zespołu (...) oraz nieuprawnionym zgłoszeniem do ochrony w Urzędzie Patentowym RP nazwy zespołu (...),

3)  nakazanie pozwanej usunięcie skutków naruszenia poprzez zrzeczenie się prawa w Urzędzie Patentowym RP w trybie art. 168 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo własności przemysłowej;

4)  zasądzenia kosztów procesu.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że od (...) lat jest członkiem zespołu (...) i przysługuje mu ochrona jego dóbr osobistych w razie naruszenia prawa do nazwy zespołu. Pozwana bez wiedzy i zgody powoda dokonała rejestracji nazwy zespołu (...) w Urzędzie Patentowym RP. Powód wystąpił ze sprzeciwem do Urzędu Patentowego, jednak postępowanie zostało zawieszone z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, czy pozwana dokonując rejestracji nazwy zespołu naruszyła dobra osobiste powoda.

Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana wskazała, że jest wdową po liderze zespołu (...), jest jedynym spadkobiercą G. C. i w związku na przeważający wkład zmarłego w twórczość zespołu nabyła wszystkie prawa związane z nazwą zespołu. Pozwana wskazała, że po śmierci G. C. zespół przestał istnieć, co uprawnia ją do korzystania z nazwy zespołu i rejestracji nazwy (...) w Urzędzie Patentowym RP.

Sąd ustalił, co następuje:

(...) jest to polski zespół nowofalowy, powstały w 1981 w T., w wyniku przekształcenia art rockowej formacji (...) (...). Od początku związany był z (...) w T. przy (...), gdzie koncertował i odbywał próby.

W okresie od 1981 do 1986 roku zespół tworzyli G. C., Z. K., S. C. i P. K..

W wyniku nieporozumień (...) w 1986 roku zaprzestała działalności.

Po zaprzestaniu działalności zespołu (...) w 1986 roku G. C. prowadził działalność artystyczną jako O. (...), a pozostali członkowie zespołu wraz z R. G. występowali jako zespół (...).

W 1990 roku zespół powrócił do czynnej działalność nagraniowo-koncertowej. Z uwagi na inne plany życiowe P. K. jego miejsce zajął L. B..

Lider zespołu (...) zmarł 22 grudnia 2001 roku w W.. Spadek po G. C. nabyła w całości na podstawie testamentu pozwana (k. 142).

Po śmierci lidera i wokalisty G. C. w 2001 pozostali członkowie zespołu nadal grają okazjonalnie m.in. jako (...) i (...).

Decyzją z 23 marca 2017 roku Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek A. S., zarejestrował znak towarowy słowny (...).

Przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej toczy się postępowanie z wniosku Z. K. o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy słowny (...) o numerze R. (...).

Postanowieniem z 1 czerwca 2023 roku, w sprawie oznaczonej sygnaturą akt (...) Urząd zawiesił postępowanie do czasu zakończenia niniejszego procesu (k. 67 akt (...)).

Do Sąd zważył, co następuje:

Okoliczności faktyczne sprawy Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne, potwierdzone przez złożone przez strony dokumenty oraz fakty powszechnie znane.

Istota sporu sprowadzała się do ustalenia zakresu praw nabytych przez pozwaną (jako jedyną spadkobierczynię po G. C.) i stwierdzenia, czy zgłoszenie do ochrony w Urzędzie Patentowym RP nazwy zespołu (...) przez pozwaną stanowi naruszenie dóbr osobistych powoda Z. K..

Żądanie powoda oparte jest o przepisy art. 23 i 24 k.c. regulujący kwestię ochrony dóbr osobistych.

Stosownie do treści art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.

Zgodnie natomiast z art. 24 § 1 k.c., ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Pojęcie dobra osobistego nie zostało zdefiniowane w przepisach prawa cywilnego. W art. 23 k.c. ustawodawca poprzestał na egzemplifikacji wybranych dóbr oraz na potwierdzeniu pozostawania wszystkich dóbr osobistych człowieka pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Wykładnia terminu „dobra osobiste” oraz określenie teoretycznoprawnej konstrukcji tych dóbr pozostaje zatem przedmiotem dociekań nauki prawa i orzecznictwa. Na nich także, a zwłaszcza na praktyce orzeczniczej, spoczywa zadanie stwierdzania istnienia (w tym wyróżniania – „odkrywania”) kolejnych dóbr osobistych, innych niż wymienione przykładowo („w szczególności”) w art. 23. Wśród dóbr bez wątpienia istniejących, lecz niewskazanych w tym przepisie, należy wymienić życie - podstawowe dobro osobiste człowieka, pozwalające na korzystanie z innych dóbr. Z kolei kult pamięci osoby zmarłej i prywatność (w tym sferę życia intymnego) można zaliczyć do dóbr „odkrytych” w związku z kształtowaniem się nowych stosunków społecznych i potrzebą ochrony wartości i interesów człowieka, odpowiadających pojęciu dobra osobistego.

W nauce prawa doniosłe znaczenie przypisywane jest stanowisku S. Grzybowskiego, który za dobra osobiste uznał „niemajątkowe, indywidualne wartości świata uczuć, stanu życia psychicznego człowieka” (S. Grzybowski [w:] System prawa cywilnego, t. 1, Część ogólna, red. S. Grzybowski, Ossolineum 1985, s. 297). W judykaturze wskazuje się natomiast, że każde dobro osobiste skupia w sobie dwa elementy - chronioną wartość oraz prawo żądania od innych jej poszanowania. Dobra osobiste skupiają niepowtarzalną, pozwalającą na samorealizację indywidualność człowieka, jego godność oraz pozycję wśród innych ludzi. Dobrem osobistym jest wartość immanentnie złączona z istotą człowieczeństwa oraz naturą człowieka, niezależna od jego woli, stała, dająca się skonkretyzować i obiektywizować (uchwała SN z 19.11.2010r., III CZP 79/10, OSNC 2011/4, poz. 41; PS 2011/9, s. 137, z glosą Kryli; EPS 2011/9, s. 45, z glosą M. Łolika; OSP 2012/1, poz. 2, z glosą J. Gospodarka; Prawo cywilne. Glosy, red. F. Zoll, S. Daniluk, Warszawa 2016, s. 99, z glosą A. Gierady; M.Pr. 2016/24, s. 1329, z glosą P. Zasuwika, a ponadto w dawniejszym orzecznictwie wyrok SN z 10.06.1977r., II CR 187/77, LEX nr 7947 oraz współcześnie zwłaszcza wyroki SN: z 6.05.2010r., II CSK 640/09, OSNC-ZD 2011/A, poz. 4; Palestra 2010/7–8, s. 261, z omówieniem Z. Strusa, Przegląd orzecznictwa, LEX nr 598758; z 7.03.2003r., I CKN 100/01, LEX nr 83833; wyrok SA w Białymstoku z 24.09.2014r., I ACa 301/14, LEX nr 1526919, oraz wyrok SA w Katowicach z 18.07.2001r., I ACa 242/01, OSA 2002/9, poz. 50).

Przepisy art. 24 k.c. konkretyzują wyrażoną w art. 23 k.c. zasadę pozostawania dóbr osobistych pod ochroną prawa cywilnego. Podstawowa treść normatywna art. 24 k.c. sprowadza się do określenia roszczeń niemajątkowych i majątkowych przysługujących uprawnionemu w razie naruszenia jego dobra osobistego.

Naruszenie dobra osobistego ma miejsce wówczas, gdy doszło do przekroczenia granicy stanu zagrożenia danego dobra (zob. wyrok SA w Krakowie z 30.04.2015r., I ACa 216/15, LEX nr 1712672), będącego odrębną od naruszenia podstawą faktyczną dochodzenia ochrony (art. 24 § 1 zdanie pierwsze k.c.). Pojęcie naruszenia dobra osobistego, tak samo jak pojęcie dobra osobistego, jest określeniem dynamicznym w czasie i dotyczącym konkretnych środowisk (tak trafnie uchwała SN składu siedmiu sędziów z 16.07.1993r., I PZP 28/93, OSNCP 1994/1, poz. 2, PiZS 1994/2, s. 61, z glosą J. Koczyńskiego). Ustalenie naruszenia dobra osobistego obejmuje w istocie ustalenie kilku okoliczności: istnienia w ogóle danego dobra i przysługiwania go konkretnie powodowi oraz ingerencji w to dobro osobiste w taki sposób i z taką intensywnością, że w obiektywnej ocenie należy uznać, że doszło do naruszenia dobra osobistego w rozumieniu art. 24 § 1 zdanie drugie k.c., czyli naruszenia mogącego uzasadniać udzielenie ochrony prawnej.

Badanie, czy miało miejsce naruszenie dobra osobistego, zasadniczo opiera się na obiektywnej ocenie; ustalenie naruszenia nie jest więc zależne od wykazania, że sprawca dążył do wywołania skutku w postaci ingerencji w sferę cudzych dóbr osobistych, działał w sposób zawiniony, w złej wierze itd.

Naruszenie dóbr osobistych może nastąpić wskutek różnych zachowań sprawcy, stosownie do tego, jaki interes osobisty chroni określone dobro. Przykładowo, do naruszenia mogą prowadzić: w przypadku czci - pisemne lub ustne wypowiedzi, obraźliwe gesty; w przypadku wizerunku - zniekształcanie go lub rozpowszechnianie; w przypadku zdrowia - uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia.

W doktrynie i orzecznictwie nie budzi wątpliwości pogląd, że nazwa zespołu artystycznego (w braku odmiennej umowy w tym względzie) stanowi dobro osobiste wszystkich jego członków, chyba że bądź wiąże się ona treściowo z jednym tylko lub z niektórymi z nich, bądź chodzi o zespół utworzony, nazwany i kierowany przez jednego z członków w sposób tak wyraźny i oczywisty, iż uchodzi za zespół tej osoby. W wypadku zmian w składzie osobowym zespołu artystycznego, używającego nazwy stanowiącej dobro osobiste wszystkich jego członków, ocena, czy i komu przysługuje prawo używania tej nazwy dalej, powinna – w razie sporu – być dokonana z uwzględnieniem konkretnych okoliczności, a w szczególności po rozważeniu, czy w wyniku tych zmian pozostaje nadal grupa osób mogąca kontynuować pracę zespołu w sposób nie odbiegający istotnie od stylu i poziomu pracy w poprzednim składzie” (tak m.in. wyrok SN z dnia 30 maja 1988 r., ICR 124/88).

Ujmując nazwę zespołu w kategoriach dobra osobistego przysługującego wszystkim członkom zespołu uznać należy, że wartością chronioną o charakterze niemajątkowym jest w tym wypadku szczególna więź emocjonalna i artystyczna, jaka powstaje pomiędzy poszczególnymi członkami zespołu z uwagi na wykonywaną przez nich wspólnie działalność artystyczną. Dokonania zespołu stanowią wypadkową wspólnych starań, pracy i umiejętności poszczególnych jego członków. Zarazem wspólna działalność artystyczna skutkuje tym, że członkowie zespołu są bezpośrednio kojarzeniami z tym zespołem, razem tworzą pewną całość wykonawczą, która przybiera formę zespołu artystycznego. Tak określone dobro osobiste przysługuje wszystkim członkom zespołu i żaden z nich nie ma uprawnienia do wyłącznego korzystania z niego, a tym samym możliwości zakazania korzystania z tego dobra i związanego z nim prawa osobistego pozostałym członkom zespołu (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2018 r., VI ACa 1664/17, LEX nr 2566279).

W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że nazwa zespołu (...) stanowi dobro osobiste jej członków.

Z przeprowadzonego postępowania wynika, że członkami zespołu byli G. C., Z. K., S. C., P. K. oraz L. B..

Bezspornym jest, że A. S. jest jedyną spadkobierczynią zmarłego G. C..

Spadek jest definiowany jako ogół praw i obowiązków majątkowych przechodzących ze zmarłej osoby fizycznej na jego spadkobiercę lub spadkobierców (art. 922 §1 k.c.). Do spadku należą prawa i obowiązki mające cztery cechy: dwie „pozytywne” (cywilnoprawny i majątkowy charakter), oraz dwie „negatywne” (brak ścisłego związku z osobą zmarłego oraz niewskazanie przez ustawodawcę, że prawo takie lub obowiązek przechodzi na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami).

Z brzmienia art. 922 §1 k.c. wynika jednoznacznie, że do spadku należą jedynie prawa i obowiązki zmarłego mające charakter majątkowy (por. szerzej J. Gwiazdomorski, Dziedziczność roszczenia, s. 868-869). Stąd należy wyprowadzić a contrario wniosek, że nie podlegają dziedziczeniu prawa i obowiązki niemajątkowe. Ich charakter wyklucza ich przeniesienie lub przejście na inny podmiot. Z istoty swojej są one bowiem tak trwale związane z podmiotowością prawną zmarłej osoby fizycznej, że za jej życia są niezbywalne oraz wygasają w chwili jej śmierci. Przykładem praw niemajątkowych, które nie podlegają dziedziczeniu, są prawa podmiotowe chroniące dobra osobiste (jeśli uznać ich istnienie) oraz roszczenia niemajątkowe wynikające z naruszenia tych praw (tak J. Panowicz-Lipska, Majątkowa ochrona dóbr osobistych, Warszawa 1975, s. 101; J. Sieńczyło-Chlabicz, Dopuszczalność pośmiertnej ochrony, s. 451-456; Księżak, Prawo spadkowe, 2017, Nb 46; S. Grzybowski, w: System PrCyw, t. I, 1985, s. 305).

Pomijając fakt, że pozwana nie nabyła praw niemajątkowych po mężu, wskazać należy, że nawet postępowanie G. C. (mimo jego niewątpliwie znacznego wkładu w działalność zespołu) nie wskazywała, aby uważał się za jedyną osobę uprawnioną do korzystania z nazwy i twórczości zespołu.

Po wybuchu konfliktu między członkami (...) w 1986 roku G. C. kontynuował działalność jako (...) Taka postawa jednoznacznie zaprzecza twierdzeniom powódki, że G. C. to (...) i możliwe jest pominięcie wkładu pozstałych członków grupy.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że A. S. nie nabyła prawa do nazwy zespołu (...), a prawo to, po śmierci G. C. przysługuje jedynie Z. K., S. C., P. K. i L. B..

W tej sytuacji uznać należy, że powódka rejestrując w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej znak towarowy słowny (...), który jej nie przysługuje, naruszyła bezprawnie dobra osobiste powoda i pozostałych członków zespołu.

Mając na uwadze dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz przywołane rozważania prawne nie ulega wątpliwości, że zaistniały wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanej za naruszenie dóbr osobistych powoda, o których mowa w art. 24 k.c., tj. istnienie dobra osobistego podlegającego ochronie, zagrożenie lub też naruszenie tego dobra oraz bezprawność zachowania naruszającego dobro osobiste.

Powód w ramach ochrony przewidzianej w przepisie art. 24 k.c. domagał się zakazania pozwanej używania nazwy zespołu (...), nakazanie pozwanej opublikowania oświadczenia w formacie 15x15 cm jednolitą czcionką Times New Roman w rozmiarze 28 pt. w dzienniku Rzeczpospolita oraz portalach internetowych interia.pl, tvn.pl i tvp.info.pl o treści: A. S. oświadcza, że naruszyła dobra osobiste członka zespołu (...) poprzez nieuprawnione posługiwanie się nazwą zespołu (...) oraz nieuprawnionym zgłoszeniem do ochrony w Urzędzie Patentowym RP nazwy zespołu (...), nakazanie pozwanej usunięcie skutków naruszenia poprzez zrzeczenie się prawa w Urzędzie Patentowym RP w trybie art. 168 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo własności przemysłowej.

W ocenie Sądu żądanie zakazania pozwanej używania nazwy zespołu (...) zostało sformułowane zbyt ogólnie i zbyt szeroko. Uwzględnienie tak sprecyzowanego żądania budziłoby wątpliwości jakich sytuacji ma dotyczyć ten zakaz i czy dotyczy np. zakazu wymawiania lub zapisania słowa (...). Dlatego Sąd oddalił powództwo w tym zakresie.

Pozostałe roszczenia mieszczą się w katalogu przewidzianym w przepisie art. 24 k.c. i w ocenie Sądu ich uwzględnienie zapewni powodowi właściwą ochronę oraz umożliwią cofnięcie skutków bezprawnego działania przed Urzędem Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. na zasadzie wzajemnego zniesienia. Żądania stron zostały uwzględnione w części, strony poniosły stosunkowo niewielkie koszty procesu i dlatego wzajemne zniesienie kosztów stanowi realizację zasady wyrażonej w art. 100 k.p.c.